Türkçe Fiillerde Kılınış Türlerinin Dil Öğretimindeki Yeri Üzerine

Prof. Dr. Ahmet Karadoğan ile birlikte…

Yazının tamamı için tıklayınız.

Kılınış (aktionsart) fiil kök ya da gövdesinde belirtilen hareketin gerçek dünyada gerçekleşme esnasında belli noktalara ya da sürece vurgu yapıp yapmamasıdır. Fiil tabanındaki belirtilen hareketin gerçekleşme tarzı fiillerin kılınış türlerini belirler. Özellikle batı dillerinde fiillerde iki farklı kılınış türü (sonlu-sonsuz “telic-atelic”) görülürken Türkçe fiillerde üç tür kılınış bulunmaktadır. Türkçede bunlar “sınır vurgulamayan fiiller”, “son sınırı vurgulayan fiiller” ve “ön sınırı vurgulayan fiiller” olmak üzere sınıflandırılabilir. Bu kılınış türlerinden “ön sınırı vurgulayanlar” diğer dillerde pek rastlanmayan niteliğe sahiptir. Örneğin otur– fiilinin içerisinde birisi hareketi başlatan ve dinamik, diğeri ise hareketin devamını gösteren (oturma hali) ve durağan olmak üzere iki farklı durum söz konusudur. Bu gibi ön sınırı vurgulayan ve aslında iki hareketi ifade eden fiiller Türkçede tek bir fiil ile karşılanmaktadır; ancak gerçek dünyadaki aynı hareket diğer dillerde birden fazla fiil ile ifade edilmektedir. Türkçe otur– fiilinin kılınışında yer alan hareketi başlatan ve dinamik olan fiil İngilizcede to sit down ile ikinci olarak hareketin devamını ve durağanlığını gösteren fiil ise to sit ile ifade edilmektedir. Kılınış türlerindeki bu farklılıklar gerçek hayattaki hareketlerin dildeki karşılıkları olan fiilleri de etkilemektedir. Bu durum başta çeviride ve yabancılara Türkçe öğretimi konusunda sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmada kılınış türlerinden hareketle bunun diller arasındaki ilişkisine ve dil öğretimindeki yerine değinilecektir.

• KARADOĞAN, Ahmet; HİRİK, Erkan (2015). Türkçe Fiillerde Kılınış Türlerinin Dil Öğretimindeki Yeri Üzerine, International Journal of Languages Education and Teaching, UDES Özel Sayısı, s. 48-59.