Şərq Qadını Dergisinde Türk Adı

Yazının tamamı için tıklayınız.

Azerbaycan’ın Sovyetleştirilme sürecinin ilk zamanlarında Azerbaycan Komunist (Bolşevik) Partisi Merkez Komitesi Kadın Şubesi ülkede kadınların etkinliğinin artırılması amacıyla 1923 yılının Temmuz ayında Komitenin kâtibi Əliheydər Qarayev, “Kommunist” gazetesinin redaktörü Həbib Cəviyev ve Komitenin Kadın şubesinin çalışanı Ayna Sultanova kadın dergisinin oluşturulması fikrini ortaya attılar. Bu fikirle birlikte 1923 yılının Temmuz ayında aylık yayın yapan “Şərq Qadını” dergisi ortaya çıkmış oldu. 1938 yılından itibaren de “Azərbaycan Qadını” adıyla yayımlanmaya devam etmektedir.

Sovyet İhtilali sonrasında Komünist Partinin yayın organlarından biri olan dergide, Stalin Dönemine kadar “Türk” adı, bugünkü “Azerbaycanlı” ifadesinin karşılığı olarak Azerbaycan’da yaşayan Türkler anlamında ve benzer şekilde kullanılan “Türk kadını” ifadesi de “Azerbaycanlı kadınlar” anlamındadır.

Stalin’in Türk dili üzerinde uyguladığı ayrıştırıcı politikalar, kullanılan kelimelerin de değişmesine yol açmıştır. Bu durum somut olarak 1930’lu yılların sonundan itibaren daha açık gözlemlenebilir hâle gelmiştir. Türk boy adlarının ön plana çıkarılarak ayrı birer millet bilincinin yaratılmak istenmesi, bu bağlamda da “Türk kadını” yerine artık “Azerbaycan kadını” denerek Türk adından çok “Azerbaycanlı” adının öne çıkarılması bahsedilen politikaların bir sonucudur. Keza bunu derginin adında bile görmek mümkündür. Önceleri “Müslüman dünyanın kadınlarını” ifade etmek için kullanılan “Şərq Qadını” ifadesi daha sonra “Azərbaycan Qadını” olarak değiştirilmiştir.

Bu çalışmada Şərq Qadını dergisinin 1928-1930 yıllarındaki sayılarında kullanılan Türk adının hangi kapsama sahip olduğu dergilerden alınan örneklerle incelenmiştir.

• HİRİK, Erkan (2018). “Şərq Qadını Dergisinde Türk Adı”, 100. Yılında Sovyet İhtilali ve Türk Dünyası, VI. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu, 25-27 Ekim 2017, Hacettepe Üniversitesi, ss. 843-856 Ankara.