Erkan Hirik » Nedir

Hirik Nedir, Ne Demektir? – Bir Soyadın Anatomisi

Erkan Hirik — Thu, 02 Jul 2009 06:32:05 +0000

Soyadımın yalnızca bizim sülalemize münhasır olmasından dolayı çocukluğumdan beri bir çok olay yaşadım. İlginç, dikkat çekici, akılda kalıcı olduğu kadar unutulabilen ve merak uyandırıcı bir soyadı. Üstelik dalga geçmeye de gayet müsait. Çocukken özellikle “erik erik” hahaha nidalarını az duymadım. Ama umursamamayı bildim. Nereye kadar ama değil mi?
Nevşehir-Ankara, Ankara-Nevşehir arası gide gele otobüsçülere bir çok kez soyadımı yazdırmak zorunda kaldım. Her seferinde farklı bir soyadını oraya yazmayı başardılar. Doğruyu tutturma oranları % 2 falan olmuştur. Tabi ki bu durum sadece otobüsçülere ait bir şey değil. Nereye gitsem soyadımı kodlamak zorunda kalıyorum. Çok varyantları çıktı bu soyadın…Firik, Girik, Hitik, Hitit vs…Bu işin “vs”kısmı daha enteresan emin olun…
Erkan “Irk” yazıyordu en son otobüs biletimde. Irk ne arkadaş, hiç mi duymuyor kulağın. Yeter artık ama kimlik çıkarmaktan ve kodlamaktan bıktım. Anlayın beni. Kendisini aşarak “Geyik” anlayan bile var. Vallahi.
Hiç iyi yanı yok mu bu soyadın. Var elbette. Uzun bir listede adımı ararken Yılmazlar, Özdemirler arasında kaybolmuyorum. Hemen buluyorum kendimi ya da bizden olanı. Bizden olan da unutulmuyor soyadımız dikkatini çekmişse kişinin. Hemen hemen her okuduğum okulda hocalarım bana sorardı “Ali Coşkun Hirik” senin neyin olur? “Hakan Hirik”i tanır mısın? İz bırakmak için de fena bir yol değil yani…
Velhasılı kelam çok bilimsel olmasa da biraz araştırdım soyadımın anlamını. Çünkü her sorana açıklamakta zorlanıyordum.
Bu konuda 5 rivayet var. Öğrenme zamanımın kronolojisine göre verecek olursam şu şekilde açıklamalar getirebilirim.
1-Rahmetli anneannem “Hirik” kelimesinin Kelkit ve yöresinde zayıf, çelimsiz olanlara hitaben kullanıldığını söylerdi. Halk etimolojisi gibi bir şey elbette bu.
2-Lisede bir Tarih hocam vardı. Bana Tarih dersini sevdiren, yorumlamayı öğreten hocalardan birisi. İsmail Bozkurt. Her ne kadar sert ve notu kıt bir hoca da olsa sevmiştim kendisini. Halen de özlerim derslerini. İşte bu hocanın yaptığı açıklamaya göre Şanlıurfa civarında iki tür koyunun çiftleşmesinden yeni melez bir tür koyun elde edilmiş. Buna da “Hırik” denirmiş. Hoca hangi kaynaklara dayanarak bu açıklamayı yaptı ben de bilmiyorum.
3-İnternet aleminde kesin bir bilgi vardır diye “Hirik” sözcüğünü arattım ve bana bazı bilgiler verebileceğini düşündüğüm sayfaları açarak okudum. Enteresan bir bilgiye rastladım bunlar arasında. İbrani Alfabesinde “nekudot” adı verilen noktalar ile iki tane yan yana “ee” harfine “Hirik” deniyormuş. Sheep kelimesindeki iki ee’de olduğu gibi.
חיריק Hirik

4- Eksisözlük yazarlarının verdiği bilgiye göre ise,
• elazığ ve civarı bölgelerde kıl, tüy, deri gibi malzemelerden yapılmış ve eskiden ayakkabı yerine kullanılan ayak koruyucu. (bkz: çarık)
• hırik : (boyabat-sinop yöresinde) sıpa.
• herik şeklinde telaffuz edilen kelimedir.baştaki h nin biraz hırıltılı,sondaki k nin biraz g ye yakın telaffuzu şarttır.eğer nasıl söyleneceği bilinmiyorsa elazığlıların yanında konuşulmamalı,madara olunmamalıdır.ayrıca şahsım için elazığcadaki en güzel kelimedir.
• yod’un ekürisidir.

5- Son olarak ise Gazi Üniversitesinde master yaparken Prof.Dr.Reşat Genç’in bana söylediği bir açıklama vardı. Kendisi Karahanlı Tarihi üzerine belki de Türkiye’deki en önemli isim. Karahanlılar döneminde yazılmış olan Divan-ı Lugati’t Türk’te “Arık” diye bir kelimenin olduğunu ve bunun da temiz, pak anlamına geldiğini söylemişti. Bu bilgiyi aldıktan sonra Avrupa Hun Devletinin önemli hükümdarı, Avrupa’nın haritasının çizilmesinde önemli rolü olan Attila’nın “Hrekan” adında bir eşinin olduğunu, Hrekan kelimesinin de Arık+kan kelimelerinden türediğini Prof.Dr.Ahmet Bican Ercilasun’un “Başlangıçtan 20.yüzyıla Türk Dili Tarihi” adlı eserinden öğrendim.

İşte soyadımdan ötürü yaşadıklarım ve soyadımın anlamına dair öğrendiklerim bunlar. Elbette ki anlamının ne olduğunu kesin olarak öğrenmek için bilimsel bir disiplin ile çalışmak gerek. Ancak böyle bir çalışma sonucunda kesin yargılara varabiliriz. Etimoloji de bilindiği gibi zor bir alan. Bir kelime için belki yıllarca uğraşırsınız ve sonuca ulaşamayabilirsiniz.

Bu yazıyı 100 kişiye forward edin. Guguklu saat kazanın.

İroni Nedir

Erkan Hirik — Thu, 12 Feb 2009 22:58:15 +0000

Nesnelerin birbirine karşıt adlarla adlandırılmasına dayanan ve Aristoteles’in karşıtlama ile eş tuttuğu retorik sanatına ironi denir.
Kökeni sokratesçi ironiye dayanan bir retorik sanatı olarak ironi, okuyucuda gülünç ya da eleştirici bir etki yaratmayı ve iki öğe arasındaki karşıtlığın tam olarak anlaşılmasını amaçlar. XVIII.yy yazarları, XIX. yy yergi yazarları, Antole France, Renan, Alain ironiden yararlandılar ve bu sanat onlarda genellikle titiz bir kuşkuculuğun ifadesiydi. Daha genel olarak ironi, her yapıtın oluşumunda yer alan karşıtlıktır. Örneğin, Sophokles’in Oidipus’ta örneğini verdiği trajik bir ironiden ve Friedrich von Schlegel’e göre öznel olmakla birlikte nesnelliğe bağlı bir yapıtın ikiliğini göstermek üzere, romantik ironiden söz edilebilir. New Criticism akımı da her türlü dilsel yaratmanın taşıdığı gerili ve iki yanlığı belirtmek için bu kavramın kullanımını genelleştirmiştir.

Türk Dil Kurumu ise 2005 basımı sözlükte madde başı olarak yer verdiği “İroni” kelimesine;
“1.Gülmece.
2.Söylenen sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etme. “ anlamlarını vermiştir. Fransızca “ironie” kelimesinden geldiği de sözlükte bildirilmiştir. Wikipedia ise aynı sözcüğün eski yunanca” eironeía” sözcüğünden geldiğini belirtmiştir.

İronide söylenen şeyin ya tam tersi ya da tersi olmasa da uzak anlamlısı kastedilir. Ciddi söylem gibi görünen ifadelerde aslında çelişen noktalara vurgu yapılır. .Mizahdan farkı olarak ironi daha eleştirel bir tavra sahiptir.

Ayrıntılı bilgi için Hece Dergisi 124 ve 125. sayıyı edinebilir ve bu sayılardan Türk Edebiyatındaki ironi görünümünü inceleyebilirsiniz.

Seyahatname Nedir?

Erkan Hirik — Thu, 22 Jan 2009 12:22:27 +0000

Yazarların yurt içi veya yurt dışı gezilerinde gördüklerini anlattığı yazılara denir. Gezmeyi iş edinen kişi seyyah veya gezgin adıyla anılır. Gezgin, gezip gördüğü yerlerin insanlarını, yaşayışlarını, tarihlerini, medeniyetlerini anlatır. Seyahatnameler, yazarların sadece gezip görmek ihtiyacından doğmamıştır. Çeşitli savaşlar, hac ziyareti, görevle başka ülkelere gönderilen memurların yolculukları sebebiyle seyahatnameler yazılmıştır.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi

Yabancı ülkelere gönderilen elçilerin meydana getirdiği seyahatnamelerde, politik konuların dışında gidilip görülen ülke insanlarının zevklerine, eğlencelerine, giyim-kuşamlarına, folkloruna, sosyal, ekonomik, durumlarına dair pek çok bilgi yer alır.

Osmanlı padişahlarının komutasında çıkılan seferlerde uğranılan yerleri, yapılan işleri günü gününe anlatan ruznameler, hac yolculuğunun anlatıldığı kitaplar da seyahatname özelliği taşırlar.

Oturulan şehrin her köşesinin insanları ve bütün özellikleri ile anlatıldığı eserler de yazıldıkları yüzyıldan uzaklaştıkça ve araya yüzyıllar girdikçe seyahatname olarak kabul edilirler. Evliya Çelebi‘nin Seyahatname’sinin konuk yerlerini ve bunların arasındaki uzaklıkları gösteren menazil kitaplarıyla, anlatan birinci cildiyle Ayvansarayî’nin Hadikatü’l-Cevamii bu türdendir.

Çok eskiden beri ya zevk için, ya keşif için ya görev gereği gezilip görülen yerlerin yazıldığı eserlerin varlığını biliyoruz. Bu eserlerden birçoğu zamanımıza ulaşmıştır.

Türkler tarafından ilk seyahatnameler Farsça kaleme alınmıştır. Gıyasuddin Nakkaş, Timur’un oğlu Şahrah Çin’e giderken ekibine katılmış, gördüklerini yazmıştır. Eseri Acaikül Letâif adını taşır. Ali Ekber Hatâî adlı bir tüccar da Hıtâîname adını verdiği eserini İstanbul’da tamamlamıştır.
Dünya edebiyatının seyahatnameleriyle tanınmış ünlü isimleri Venedikli Marco Polo (1254-1324), Arap gezgini İbn Batuda (1304-1369)’dır.

Türk edebiyatında seyahatname türünde en önemli eser, Evliya Çelebi (1611-1685)’nin Seyahatname’sidir. Evliya Çelebi’nin çeşnili bir dille kaleme aldığı bu on ciltlik eseri bize, XVII. yüzyıl Türkiyesinin sanatını, tarihini, coğrafyasını, folklorunu, geleneklerini göreneklerini ayrıntılarıyla verir. Ayrıca Şeydi Ali Reis’in Mirâtü’l-Memâlik, Trabzonlu Mehmet Âşık’ın Menazıru’I-Avalim, Na-bi’nin Tuhfetü’l-Haremeyn, İzzet Molla’-nın Mihnet Keşan adlı eserleri Tanzimat’tan önceki devrede yazılmış seyahatnamelerdir. Yeni Türk edebiyatı sahasında yazılmış seyahatnameler:

Seyyah Mehmet Emin: Asya’ya Vust’-aya Seyahati (1878), Mehmet Midhat Efendi: Avrupa’da Bir Cevelân (1891), Mühendis Faik: Seyahatnâme-i Bahr-ı Muhit (1868), Ömer Lütfî: Ümit Burnu Seyahatnamesi (18′i’5), Ahmet İhsan: Avrupa’da Neler Gördüm (1892), Cenab Şaha-beddin: Hac Yolunda (1909), Âfâk-ı Irak (1915), Avrupa Mektuptan (1919), Ali Suat: Seyahatlerim, Falih Rıfkı Atay: Denizaşırı (1931), Taymis kıyılan (1930), Bizim Akdeniz (1934), Tuna Kıyıları (1938), Hind (1944), Reşat Nuri Güntekin: Anadolu Notları (1936). İsmail Habib Sevük: Yurttan Yazılar (1943).

Didaktik Nedir?

Erkan Hirik — Fri, 16 Jan 2009 23:25:19 +0000

Öğretmek maksadıyla kaleme alınan edebî eserler didaktik diye vasıflandırılır. Kelimenin aslı Yunanca didaktikos (öğretmek)den gelir. Eskiler bu tür eserlere tâlimi veya hikemî demişlerdir. Edebiyat terimi olarak daha çok dinî, ahlâkî, felsefî, sosyal, edebî, estetik gibi sahalarda bilgi ve öğüt vermek için yazılan manzum eserler didaktiktir.
Eski çağlarda şairlerin öğretici, eğitici, yol gösterici bir vazifesi olduğu kabul edildiğinden ilk edebî eserlerin çoğu didaktik mahiyettedir. Öğretici nitelikteki hayvan hikâyelerini (fabl) bu türün ilk örnekleri kabul edebiliriz. Edebiyatımızda önemli ilk didaktik manzume Yusuf Has Hâcib’in Kutudgu Bilig’idir. Edib Ahmed Yükneki‘nin Atabetü’l-Hakayık”ı, Ahmed-i Yesevî‘nin Hikmet‘i, Yunus Emre‘nin Divan-ı Risâletü’n Nushiye’si ile Divan’ındaki şiirleri, Mevlâna’nın Mesnevî’si, Âşık Paşa’nın Garibnâme’si, Nabi’nin Hayriye’si, ve Sünbülzâde Vehbi‘nin Lütfye’si edebiyatımızın önemli didaktik manzumeleri arasında sayılır. Ayrıca divan edebiyatında yer alan pek çok manzum siyer, hilye ve mevlidler başta olmak üzere pek çok dinî mahiyetteki eserlerle şiir sanatı ve lügat konularında yazılmış manzum eserler de didaktik şiir türüne girerler.
Son devir edebiyatında didaktik şiirin en güzel örneklerini Mehmed Akif vermiştir.