Bu yazıda İstanbul isminin nereden geldiğine ve Konstantinapol kelimesine değineceğim. Nereden çıktı İstanbul? Özledim de ondan galiba.
Geçenlerde gece yarısı yatmadan evvel televizyonu karıştırıyordum. İlber Ortaylı‘nın TRT2 de yapmış olduğu, şimdilerde ise NTV‘de yapmakta olduğu programı izledim. Gerçekten de çok güzel anlatıyor. Anlatırken bu denli
kendine güvenen, bu denli bilgi kokan bir insan daha görmedim desem yeridir. Programın hepsini izleyemedim ama izlediğim kısımda başlıkta da gördüğünüz “İstanbul ya da Konstantinapol” isimleri üzerine konuşuyordu. Bizler sürekli
Konstantinapol ya da Konstantinapolis demekten çekiniriz. Ortaylı da bu konu üzerinde görüşlerini anlattı. Bildiğiniz gibi Fatih Sultan Mehmet fethi gerçekleştirmeden önce yani 29 Mayıs 1453′te ( Jülyen ve Gregoryen Takvimine Göre 1 Haziran 1453 ) şehir Konstantinopolis olarak bilinmekteydi. Yani 330 yılında Doğu Roma İmparatorluğunun başkenti oluşundan, 1453′ Osmanlı Devletinin başkenti olana kadar şehir Konstantinapolis olarak biliniyordu. Elbette bunun kısaltılmış hali olarak Konstantinapol olarak da kullanımı mevcuttu. Daha sonra Osmanlılar bu şehre Stambul, İslambol, Konstantiniyye, Dersaadet gibi isimler koyarak kullandı. Paşalar şehri olarak da bilinen şehrin şimdiki adı ile ilgili çeşitli görüşler mevcut bunlar;
1-Eski Yunanca’da “şehire” anlamına gelen “eis ten polin” sözcük öbeğinden geldiği görüşü vardır. Ayrıca günümüz Yunancasında “stin poli” şeklinde kullanılmaktadır. Zaten Türklerin genelde batı kentlerinin isimlerinin başına “i” sesi koyma temayülü vardır.

Smirni-İzmir
Nikea- İznik
gibi.

2-Ibn-i Batuta Seyahatnamesinde “astambul” olarak geçen şehrin adı zamanla şimdiki haline dönüşmüştür, denilmektedir.
3-Türk-İslam devleti olan Osmanlı şehre “islambol” demiş ve zamanla bu kullanım şekil değiştirmiştir.

Programda İlber Ortaylı bu isim konusunda bağnaz olunmaması gerektiğini, Konstantinapol denildiğinde de kızılmaması gerektiğini söylemiştir. Gerçekten de öyledir. Zaten var olan bir şehir başka bir milletten alınmıştır. Elbette isminin değişmesi de normaldir. Ancak günümüzde bir kesim Konstantinapol denildiğinde rahatsız olmaktadır. Ben burada kesinlikle şehrin adı İstanbul değil Konstantinapolis olarak kullanılsın demiyorum. Sadece tarihi bir gerçeklikten yola çıkarak boş yere bağnaz olunmaması, kızılmaması gerektiğini söylemeye çalışıyorum. Yani İstanbul mu? Konstantinapol mü? sorusuna vereceğimiz yanıt “her ikisi de” olmalıdır. Niyetim yanlış anlaşılmasın kimseye şehre artık İstanbul demeyelim, Konstantinapol diyelim demiyorum. Her iki kullanım da doğrudur diyorum.

Dünya ve Osmanlı tarihi üzerine bilgi hazinesine sahip, her izlediğimde konuşsa da saatlerce dinlesem hissini uyandıran verdiği bilgilerle ve bazı imalı sözleriyle kendisine hayran bırakan bir tarihçi. Hasbelkader orta okul veya lisede tarih öğretmenim olsaydı kesinlikle İlber Ortaylı yüzünden üniversitede Tarih okurdum. Osmanlı tarihini ve memleketimizin geçmişini insanı baymadan, yormadan en pratik ve keyifli şekilde anlatan ve anlattıkları da akılda kalıcı nitelikte kalitede bilgiler aktarabilen şahsina munhasır zat-ı muhteremin derslerine girmeyi şöyle uzaktan da olsa dinlemeyi çok isterdim. Öğrencisi olmak bir ayrıcalık olurdu sanırım. Hoş ben de onun talebesinin ( A.Nezihi Turan ) talebesiyim bu da güzel bir şans bence. Bir de tv izlerken Ulusa Sesleniş konuşmalarını keşke hep İlber Ortaylı yapsa falan diye düşündüğüm de olmuştur. Devamını Oku »