Hirik Nedir, Ne Demektir? – Bir Soyadın Anatomisi

Erkan Hirik — Thu, 02 Jul 2009 06:32:05 +0000

Soyadımın yalnızca bizim sülalemize münhasır olmasından dolayı çocukluğumdan beri bir çok olay yaşadım. İlginç, dikkat çekici, akılda kalıcı olduğu kadar unutulabilen ve merak uyandırıcı bir soyadı. Üstelik dalga geçmeye de gayet müsait. Çocukken özellikle “erik erik” hahaha nidalarını az duymadım. Ama umursamamayı bildim. Nereye kadar ama değil mi?
Nevşehir-Ankara, Ankara-Nevşehir arası gide gele otobüsçülere bir çok kez soyadımı yazdırmak zorunda kaldım. Her seferinde farklı bir soyadını oraya yazmayı başardılar. Doğruyu tutturma oranları % 2 falan olmuştur. Tabi ki bu durum sadece otobüsçülere ait bir şey değil. Nereye gitsem soyadımı kodlamak zorunda kalıyorum. Çok varyantları çıktı bu soyadın…Firik, Girik, Hitik, Hitit vs…Bu işin “vs”kısmı daha enteresan emin olun…
Erkan “Irk” yazıyordu en son otobüs biletimde. Irk ne arkadaş, hiç mi duymuyor kulağın. Yeter artık ama kimlik çıkarmaktan ve kodlamaktan bıktım. Anlayın beni. Kendisini aşarak “Geyik” anlayan bile var. Vallahi.
Hiç iyi yanı yok mu bu soyadın. Var elbette. Uzun bir listede adımı ararken Yılmazlar, Özdemirler arasında kaybolmuyorum. Hemen buluyorum kendimi ya da bizden olanı. Bizden olan da unutulmuyor soyadımız dikkatini çekmişse kişinin. Hemen hemen her okuduğum okulda hocalarım bana sorardı “Ali Coşkun Hirik” senin neyin olur? “Hakan Hirik”i tanır mısın? İz bırakmak için de fena bir yol değil yani…
Velhasılı kelam çok bilimsel olmasa da biraz araştırdım soyadımın anlamını. Çünkü her sorana açıklamakta zorlanıyordum.
Bu konuda 5 rivayet var. Öğrenme zamanımın kronolojisine göre verecek olursam şu şekilde açıklamalar getirebilirim.
1-Rahmetli anneannem “Hirik” kelimesinin Kelkit ve yöresinde zayıf, çelimsiz olanlara hitaben kullanıldığını söylerdi. Halk etimolojisi gibi bir şey elbette bu.
2-Lisede bir Tarih hocam vardı. Bana Tarih dersini sevdiren, yorumlamayı öğreten hocalardan birisi. İsmail Bozkurt. Her ne kadar sert ve notu kıt bir hoca da olsa sevmiştim kendisini. Halen de özlerim derslerini. İşte bu hocanın yaptığı açıklamaya göre Şanlıurfa civarında iki tür koyunun çiftleşmesinden yeni melez bir tür koyun elde edilmiş. Buna da “Hırik” denirmiş. Hoca hangi kaynaklara dayanarak bu açıklamayı yaptı ben de bilmiyorum.
3-İnternet aleminde kesin bir bilgi vardır diye “Hirik” sözcüğünü arattım ve bana bazı bilgiler verebileceğini düşündüğüm sayfaları açarak okudum. Enteresan bir bilgiye rastladım bunlar arasında. İbrani Alfabesinde “nekudot” adı verilen noktalar ile iki tane yan yana “ee” harfine “Hirik” deniyormuş. Sheep kelimesindeki iki ee’de olduğu gibi.
חיריק Hirik

4- Eksisözlük yazarlarının verdiği bilgiye göre ise,
• elazığ ve civarı bölgelerde kıl, tüy, deri gibi malzemelerden yapılmış ve eskiden ayakkabı yerine kullanılan ayak koruyucu. (bkz: çarık)
• hırik : (boyabat-sinop yöresinde) sıpa.
• herik şeklinde telaffuz edilen kelimedir.baştaki h nin biraz hırıltılı,sondaki k nin biraz g ye yakın telaffuzu şarttır.eğer nasıl söyleneceği bilinmiyorsa elazığlıların yanında konuşulmamalı,madara olunmamalıdır.ayrıca şahsım için elazığcadaki en güzel kelimedir.
• yod’un ekürisidir.

5- Son olarak ise Gazi Üniversitesinde master yaparken Prof.Dr.Reşat Genç’in bana söylediği bir açıklama vardı. Kendisi Karahanlı Tarihi üzerine belki de Türkiye’deki en önemli isim. Karahanlılar döneminde yazılmış olan Divan-ı Lugati’t Türk’te “Arık” diye bir kelimenin olduğunu ve bunun da temiz, pak anlamına geldiğini söylemişti. Bu bilgiyi aldıktan sonra Avrupa Hun Devletinin önemli hükümdarı, Avrupa’nın haritasının çizilmesinde önemli rolü olan Attila’nın “Hrekan” adında bir eşinin olduğunu, Hrekan kelimesinin de Arık+kan kelimelerinden türediğini Prof.Dr.Ahmet Bican Ercilasun’un “Başlangıçtan 20.yüzyıla Türk Dili Tarihi” adlı eserinden öğrendim.

İşte soyadımdan ötürü yaşadıklarım ve soyadımın anlamına dair öğrendiklerim bunlar. Elbette ki anlamının ne olduğunu kesin olarak öğrenmek için bilimsel bir disiplin ile çalışmak gerek. Ancak böyle bir çalışma sonucunda kesin yargılara varabiliriz. Etimoloji de bilindiği gibi zor bir alan. Bir kelime için belki yıllarca uğraşırsınız ve sonuca ulaşamayabilirsiniz.

Bu yazıyı 100 kişiye forward edin. Guguklu saat kazanın.

Erkan Hirik » Ahmet Bican Ercilasun

Hirik Nedir, Ne Demektir? – Bir Soyadın Anatomisi